30.7.11

elem gelmiş cihane

annesi kapıyı açacak mı? ne zamandır açmıyor? ne yapıyor ki açmıyor? jack bunu hep mi yapıyor – olmayacak zamanlarda ağlayarak kapıya gelip ağlamaya mı başlıyor? kapı neden kilitli? jack neden ağlıyor – içeri girememek mi onu korkutan, yoksa büyük çocuklardan dayak mı yemiş? annesi onu duymuyor mu yoksa? ufacık bir karavanın kapısında ağlayan çocuğun sesi, bütün kamp alanında yankılanmıyor mudur? karın bile gizleyemediği döküntülerle kaplı bu alan mı daha sefil, karavanın içi mi? dışarısı kadar soğuk mu içerisi de? içeri girememek değil de, annesinin kapı kilitliyken yaptığı şey mi yoksa jack'i ağlatan? babası nerede, içeride mi o da? yoksa annesiyle babası birlikteyken çok mutlu oluyor da, bu mutluluğa dahil edilmemiş olmak mı koyuyor jack'e? içeride daha mutsuz olacağını bile bile yine de girmek istiyor olabilir mi? fotoğrafçı, jack kadar mutsuz mu?

(tekrar)

26.7.11

anadilinde yaşama hakkı

toplum içi eşitsizlikler, bütün kötülüklerin anasıdır, biliyoruz. bu eşitsizliklerin pek çoğu bir biçimde katlanılır olabilir, bir süreç sonunda düzeleceği umuduyla; katlanması en zor olan, çünkü günlük yaşamdaki varoluşun özünü belirleyen eşitsizlik, dille ilgili olan eşitsizliktir. yabancı bir ülkede, yabancı bir dil içinde yaşamış olanlar bunun ne demek olduğunu hemen anlayacaktır. o dili çok iyi bilseniz de, hatta bazen "sokaktaki adam"dan daha iyi bilseniz de böyledir bu. ama anadilinizin ev-sokak-işyeri-kurum-devlet dili olduğu bir yer vardır, "memleket" dersiniz oraya, insanlar orada kasapla da o dilde konuşur, polisle de, sevgiliyle de, çocuğuyla da; işini de o dilde görür, biyoloji dersini de. o dilde küfreder, sabaha karşı telefon çaldığında o dilde konuşur, o dilde açar içini. burasının, bu "memleket"in varlığı bile bir tesellidir, gitmeseniz de görmeseniz de hesabı. anadilinizin bu şekilde varolabilmesi, sizin bu dilde, bu dille varolabilmeniz engellendiğinde ortaya çıkan eşitsizlik, dediğim gibi başka hiçbir şeye benzemez.

25.7.11

intihal intihardır

intihal nedir, pardon?

bakan ömer dinçer'in vaktiyle, bakan olmadan önce yardımcı doçentiyle birlikte yazdığı çalışmada intihale rastlanmadığını söyleyen yök, şöyle bir rapor yazmış bugünkü radikal'in haberine göre:

“Eserlerin genel karakteri itibarıyle bilimsel kurallara uygun olarak hazırlandığı, fakat bazı usul, gösterim biçimi, ifadelendirme yetersizlikleri olduğu, eserin intihal açısından değil, bilimsel yazım ve alıntı yapma kurallarına uyum kalitesi açısından değerlendirilebileceği, iddia edilen konuların intihal kapsamına girmeyeceği sonuç ve kanaatine varılmıştır.”

türkçesi şu: ömer dinçer başka bir kitaptan alıntı yapmış, kaynak göstermemiş; cümleleri olduğu gibi almış, kendi anlatım biçimiyle yeniden yazmaya bile tenezzül etmemiş ve kaynak göstermemiş. yani başkasının yazdıklarını alıp kendisi yazmış gibi yapmış. yani intihal yapmış. intihal tanım olarak bu zaten: "yaygın bilgi"nin parçası olmayan, özgün bir sözü, fikri vs alıntıladığını göstermezsen intihal yapmış olursun. lisans öğrencisiyken öğretirler adama nasıl alıntı yapacağını. turnitin diye bir program var, veri tabanındaki ve internet arşivlerindeki yazılı belgelerle öğrenci ödevlerini karşılaştırıp intihal varsa saptıyor mesela. kimi durumlarda öğrenciyi okuldan atıyorlar. doçent olmuş adam alıntı yapmasını bilmiyorsa zaten doçentlikten atılmalı; kendi öğrencilerine nasıl öğretecek ki alıntı yapmanın doğru yolunu?

akademik dünyanın en önemli kurallarından biri bu: başkasının fikrini kullanmak serbest, ama fikrin başkasına ait olduğunu belirttiğin sürece. bunu beceremeyenler akademisyenliği bıraksın, romancı olsun ya da blog yazsın.

memleketin her tarafı şike yahu; bize ulusal bir etik kurulu (etik kurul değil bu arada!) lazım.

22.7.11

çocuklara masallar

erkek kardeşim benden 13 yaş küçük; yani o üç-dört yaşındayken ben ona masal uydurabilecek yaştaydım. bundan 25 yıl öncesinden söz ediyorum! o zamanlardan hayal meyal anımsadığım bir masal var, afrika'dan yola çıkıp avustralya'ya giden ve burada kangru kardeşle tanışan zürafa kardeş hakkında. aradan yıllar geçip kendi çocuğum olunca, ona da her akşam masal uydururken buldum kendimi. sonra bunlardan bazıları daha girift, başı-ortası-sonu olan masallar haline geldi. dedim ki ben bunları yazayım bari; bu çocuk bu uydurmacaları seviyorsa belki başkaları da sever.

efenim geldik bugüne... bumba dağın arkasını merak ediyor, bu uydurmacalardan yayımlanmış olan ilki. can çocuk'tan taze taze çıktı. aslında evden kaçan kız çocuğu hikayesi, ama dünyanın kötülükleriyle karşılaşıyor mu, hayır. öyle naif bir çizgisi var, diğer uydurmacaların da öyle. devamı gelecek gibi görünüyor.

21.7.11

paul baba

istanbul festivali biletleri için sabahın köründe, akm önünde rezervasyon kuyruğuna girdiğimiz yıllarda, iksv'ye bir mektup yollamıştım, daha doğrusu bir form doldurmuştum galiba, "kimleri istanbul'da görmek istersiniz?" minvalli. saydığım sekiz müzisyenden yedisi sonraki birkaç yıl içinde geldi; gelmeyen tek bir isim vardı: paul simon.

paul simon'ı almanya'daki çocukluğumdan, yani 1970'lerin başlarından hatırlıyorum - doğrudan kendisini ya da art garfunkel'ı değilse de, "el condor pasa"yı ve onun o yıllarda çok meşhur olan james last orkestrası versiyonunu. paul simon'la kafayı yemem liseye adım atmama ve ilkokul sonunda elimden bıraktığım gitarın tozunu alıp yeniden kurcalamaya başlamama denk gelir. okul kütüphanesinde ve müzik hocamızın elinde simon şarkılarının nota kitapları vardı, bunlardan bir yığın fotokopi çektirip çalışmaya başladım. yine kütüphanede bir-iki kaset buldum, ama bunlar beni kesmedi. o yıllarda ailemle izmit'te oturuyorduk, izmit'in de istiklal caddesi kıvamındaki merkezi olan fethiye caddesi'nde, plaktan kaset çeken bir "stüdyo mozart" vardı, orayı taciz ettim, ama birşey çıkmadı. fakat şöyle bir güzellik oldu: model united nations toplantıları için okul ekibiyle birlikte lahey'e gittim, plakların göbeğine düşmüş gibi oldum ve simon-garfunkel'ların çoğunu, başta central park konseri olmak üzere topladım. konserin iki plağını stüdyo mozart'ta kasete çektirdim. artık hazırdım.

yatakhane arkadaşlarımın önemli bir kısmı da (mesela umur hatipoğlu, cem mutlu, kanat emiroğlu, erdoğan abacı...) benim bu paul simon merakımı paylaştığı için, konserin tamamını, şarkıların sırasıyla, seyircilerin bağırışları ve simon-garfunkel'ın konuşmalarıyla, hatta enstrüman sololarıyla tam tekmil ezberlememiz zor olmadı. iş öyle bir noktaya vardı ki, mesela "sound of silence"ın değişik versiyonları arasındaki farkları bilir ve akademik tartışmalar yapar hale geldik.

gitar cephesinde de, çalmayı ilk öğrendiğim parçalar haliyle paul simon besteleri oldu. ilk üç parça "the boxer", "me and julio down by the schoolyard" ve tabii "sound of silence"tı.

"graceland" albümü çıkana dek, bütün paul simon şarkılarını, tamamını ezbere biliyordum, hepsini çalamasam da. "graceland"i ilk dinlediğim akşamı çok iyi hatırlıyorum - kasetle birlikte eve geldim (artık istanbul'da, erenköy'de oturuyorduk, ben de mühendislik öğrencisiydim; kız arkadaşım, paul'le art arasında "eşcinsel" bir münasebet olduğunu benden yeni öğrenmiş olmanın yıkımını yaşıyor ve bunu onlara hiç yakıştıramıyordu), hemen odama çekilip dinlemeye koyuldum. üst üste üç kez dinledim ve sinirden ağlamaya başladım, "paul bunu neden yaptın!" cümlesini kurduğumu da itiraf edeyim. parçaları ne kadar sevmediğimi anlatmam zor. fakat dinlemeyi de sürdürdüm sonraki günlerde. herhalde yirmi beşinci dinleyişimde filan, ışık yeniden doğdu: bu albümü de seviyordum artık!

sonraki yıllarda paul simon'la ilişkim bir parça soğudu. başka tür şeyler dinler oldum, simon'ın parçaları biraz fazla "şekerli" gelmeye başladı, özellikle "the rhythm of the saints"ten sonra yaptıkları. yine de atladığım bir albümü olmadı (toplamalar dışında); ne yaptığını hep takip ettim, ama yeni bir şarkısını ezberlemedim artık.

paul simon'ı canlı görmek için 19 temmuz 2011'e dek beklemem gerekiyormuş demek. aslında neredeyse bu sefer de göremeyecektim, çünkü bizim ufaklığın hafif bir ateşi vardı, esra da onu bırakmak istemiyordu; "ben de gitmem, ne var" dediysem de esra'nın çeşitli tehditleri karşısında çok da fazla direnmeyip açıkhava'nın yolunu tuttum.

paul simon'ın yeni albümü "so beautiful or so what" için turnede olduğunu, konserlerde üç aşağı beş yukarı nasıl bir set çaldığını biliyordum, ama yine de eski parçaların ağırlıklı olmasına sevindim. paul simon artık "paul baba" olmuş, aslında dede olmuş, ama adamda hala iki saat şarkı çalıp söyleyecek derman var, helal olsun. ses tabii epeyce gitmiş, zaten son on beş - yirmi yıldır burnunda et var gibi söylüyor şarkılarını; formunun zirvesindeyken de sesinin "güzel" olduğunu söylemek zordu öte yandan, beste-söz-ses paketi olarak güzeldi paul simon. epeydir konsere gitmiyordum, bu konserde eni konu eğlendim - önümdeki sırada, çaprazımda oturan 50 yaşlarında topluca bir kadın vardı, öyle bir coşkuyla şarkılara eşlik etti, alkışladı, bağırdı, sevdiği şarkılar çıkınca tezahürat yaptı ki, konserin kendisi kadar onun performansı da eğlendirdi beni. seyirciler arasında gençler de gözüme çarptı, ama herhalde anne-babalarının zoruyla gelmişlerdi; çoğunluk 30-60 arasındaydı. nilüfer göle, asaf savaş akat, sedat ergin gibi simalar da oradaydı.

işte böyle. paul babayı da gördük.

20.7.11

ernesto mestre - a professional note

last july i was looking for an editor for one of my novels in english, and michael mcirvin from pro writing and editing suggested ernesto mestre. this is the letter i received from ernesto:

My name is Ernesto Mestre.  I am a freelance editor and novelist and have been referred to you by Michael McIrvin of Pro Writing and Editing.  I have received the excerpt from your book and am currently working on a brief sample edit to give you a sense of what I can do to strengthen your work and get it in the best shape for submission for agents and publishers.  I will have it for you by tonight.  Looking over it briefly, it looks like very engaging material, and I have received your follow up letter to Michael about the language issues...

Here are some of my credentials:

B.A. English Literature,  Tulane University
Ph.D. Renaissance Literature, New York University
Professor of Fiction and Latin American Literature, Sarah Lawrence College & Brooklyn College

Novels
The Lazarus Rumba
The Second Death of Única Aveyano
Sacrificio (forthcoming)

Translations from Spanish
The Last Masquerade, a novel by Antonio Orlando Rodriguez
Malinche, a novel by Laura Esquivel
Our Lady of the Night, a novel by Mayra Santos-Febres
Call Me Brooklyn, a novel by Eduardo Lago (forthcoming)
No Time for Heroes, a novel by Laura Restrepo (forthcoming)

Fellowships
New York Foundation for the Arts Fellowship in Fiction
John Simon Guggenheim Fellowship in Fiction

You will hear from me soon, and I hope that we can work together, and that I can be of help in taking the next step in bringing your work to readers.

***

this sounded fine, and the sample edit he did was very good, so i wired him half of the sum we agreed upon, and ernesto mestre got to work. after a negligible delay, he handed in the first half of the manuscript, again having done a good job. so i wired him the remaining half of the payment, and began waiting for the finished manuscript. which should have come after a month. which never came. it's been a year to the day - in the interim, he wrote me a couple of emails to the effect that he was working on the manuscript, that he was having a series of personal problems, that he was almost finished with the work, etc. he used to answer my queries, but then that was gone as well. i finally asked him to wire back the second payment, and since then ernesto mestre is nowhere to be found.

this is not just about money: i had felt a certain comradery develop between us, and had trusted ernesto mestre professionally with my work. now i feel betrayed on both accounts. being in the same line of business myself, i have decided to make this public - in order to help prevent ernesto mestre's possible betrayal of others.

16.7.11

temsil hakkı mı, federal devlet mi?

türkiye'deki liberal cumhuriyetçilerin (yani bireysel özgürlüklere bağlı, ama "cumhuriyet'in kazanımları"nı da gözden çıkarmaya yanaşmayacak muhafazakarların), kürt sorununa şöyle yaklaşması gerekir diye düşünüyorum, onlar adına düşünmeme kızmazlarsa:

aslolan insan haklarıdır, bireysel haklardır, ama cinsiyet ayrımcılığının yapıldığı bir yerde kadın haklarını savunmak gereklidir; öte yandan, amaç kadın-erkek eşitliği ve toplumsal temelde "cinsiyet körlüğü" yaratmaksa (yani bir insana baktığımızda onun toplum içinde olabileceği şeyleri belirleyen unsurlar arasında cinsiyetini görmezden gelmeyi başaracaksak), bu hak savunusunun karşıtlıkları, giderek düşmanlıkları daha da vurgulayıp kalıcı hale getirmemesi için de çaba göstermek gerekir. aynı şey milliyetçilik için de geçerli olmalıdır - başkalarının pahasına kendi aidiyetini yüceltme girdabına girmediği sürece milliyetçilik ("ötekinin milliyetçiliği") belki katlanılır birşey olabilir, ama bir etnik grup, tam da bu temelde ayrıma tabi tutuluyorsa etnik hakların savunulması gerekir, ta ki toplumsal temelde "etnik körlük" yaratılana kadar. burada da karşıtlıkları, düşmanlıkları daha kalıcı hale getirmemek önemlidir, eğer toplumsal bir ayrışmadan medet umulmuyorsa, eğer birlikte yaşamak isteniyorsa.

bir etnik grubun, bir etnik "azınlığın" (sayısal bir azınlık olma durumundan söz ediyorum, x antlaşması'yla yapılmış siyasal haklar tanımından değil) hakları, kategorik olarak nelerdir peki? burada izlenebilecek iki ana yol olabilir - birincisi, genel siyasal yapının içinde temsil hakkının sağlanması, ikincisiyse federal bir yapıda kendi kendini yönetme ve özerklik hakkının sağlanması. uzun vadede, eğer amaç birlikte yaşamaksa, ikinci seçenekten gitmek hata olabilir - birlikte yaşayamadığı için birbirinden ayrı duranların seçeceği bu yol, ülkenin genel yapısının sürdürülmesini sağlayabilir elbette, ama toplumun ayrışmasını engelleyemeyeceği gibi, "etnik körlük" yaratma hedefini de baltalar. birinci seçenekse, paradoksal şekilde, ulaşılmaya çalışılan körlüğün tam tersine bir tutum izlemeyi, etnik kimliği çok daha görünür/duyulur kılıp gerektiğinde kotalar kullanarak temsil edilmesini sağlamayı gerektirebilir. bu da incelikli yaklaşımlar gerektiren bir seçenektir, azı ilaçken, fazlası zehre dönüşebilir. burada yalnızca bireysel hakların tanınması değil, etnik kimlikten doğan toplumsal (siyasal ve ekonomik) hakların da temsiliyet sistemi aracılığıyla garanti altına alınması gerekebilir, en azından "etnik körlük" yerleşene kadar.

bu da, kürt vatandaşının kürtlüğünü görmemeyi bir güvenlik tercihi olarak seçen sistemin, kürt vatandaşının kürtlüğünü bir eşitlik tercihi olarak görmemeyi seçebileceği düzeye gelene kadar, kürt vatandaşının kürtlüğünü her yerde görmeyi, görülmesini sağlamayı seçmesi demektir. bunun için geç kalınmış olabilir mi, olabilir.

9.7.11

roman başlığı üretgeci, v 1.0

bugün yeni bir amme hizmetiyle karşınızdayız sayın izleyiciler. diyelim ki bir roman yazdınız ve edebiyat dünyasının tozunu attırmak üzeresiniz, lakin elinizi kolunuzu beklenmedik bir anda bağlayıveren bir handikapınız olduğunu fark ettiniz: başlık bulamıyorsunuz. o zaman bir hiçsiniz. güzel, tuhaf, çarpıcı, ilginç, komik, derinlikli bir başlığınız yoksa kitap yazmanızın bir anlamı da yok. size söylemediler miydi? yazık. fakat işte üzülmeyin: sizler için hiçbir fedakarlıktan kaçınmayarak getirttiğimiz roman başlığı üretgeci, üretebileceği toplam 999 başlıkla bu sorunlarınızı kesin olarak çözüyor. üstelik "customizable" - üretgecin çalışma prensiplerine biraz alıştıktan sonra kendi üretgecinizi kendi istediğiniz sözcüklerle tasarlayabilir, bundan sonra yazacağınız tüm kitaplar için birbirinden enfes başlıklar bulabilirsiniz. haydi öyleyse başlayalım!

yapacağınız şey çok basit: aşağıda üç sütunun herbirinden sırasıyla birer sözcük seçip yan yana koyacaksınız. voila! iç gıcıklayıcı başlığınız hazır! cinfikirli yazarlar listesine bir numaradan giriş yaptınız!

tekerleksiz          hava             acentesi
eflatun               teleskop        birliği
gözüpek             kızlar            kamyonu
gizli                    aşklar           tüneli
korkunç              dudak          operasyonu
mesafeli              simitçi          müzesi
cillop                  kasap           sorunsalı
üflemeli              uçuş             rehberi
bildirimsiz           hapishane     günlüğü
kaypak               sevişmeler     cetveli

4.7.11

it's an enigma to me

bugün fenerbahçe-şike haberlerini izliyordum televizyonda, cumhuriyet'in başkanı gözaltında filan, "teknik takip"e alınmışlar, ben de bunu anlamıyorum, yahu memlekette ordu yönetecek komutan kalmadı, savaş çıksa beni çağıracaklar, hala cep telefonu üzerinden gizli saklı işler yapmaya çalışan birileri olabilir mi? ahmaklıktan mı, pervasızlıktan mı olur, eğer oluyorsa? dememe kalmadı, araya reklam girdi: enigma t301tr gelmiş (koç getirtmiş, bu da manidar gelecek midir bazılarına bilmiyorum), "konuşmalarınız dinleniyor mu?" diye soruyor açık açık, enigma konuşmaları kriptolu hale getiriyormuş. herhalde iki tarafın da telefonu enigma olmalı ki işe yarasın. alırsın, dağıtırsın çeteye; hediyesi 3500 liraymış, kullanmayanın kafasını kırarsın, öyle sağlam alet.

başımıza ne geliyorsa ilkellikten geliyor; eskiden doğru dürüst seri cinayeti romanımız yok diye üzülürdük, açıklaması da memlekette doğru dürüst seri cinayeti işlenmemesiydi, kafası kızan, kafasını kızdırana bıçağı saplıyordu, iş bitiyordu; bu mafya-darbe-komplo vs işleri de öyle. olan edebiyatımıza oluyor, ben ona üzülüyorum.

30.6.11

son kurgu

"bir çırpıda ölüm. ama, ölümün de kentten uzaklaştığı söyleniyor gün gün. olsun, karanlık, yanımızda bir uykudan çıkarak geriniyor; esniyor. sonra kenti gezmeye, denetlemeye çıkıyor. dün, gölgesi büyük bulutlarla üzerimizdeydi; ak da elindeydi onun kara da. adlandırılmayı bekliyor, başaramıyorsun. adlandırsan da, kaçıyor kendisine adanan sözcükten... gecelerin beni asla öpmeyeceğini biliyordum. kendisine özgü bir ruhbilim öğrencisinin, bir muvakkit olarak mesela, hani çağdaş bir muhaddis olarak mesela, puvantör canım, puvantör Ali olarak mesela, üç ile beşi, yedi ile dokuzu, kırk ile falancayı birbirinden ayırt edemeyen bir mühendis olarak mesela, kuşu kediyi buzu gölgeyi birbirine katan ve bu işin içinden çıkamayan biri olarak mesela, gecelerin beni hiç öpmeyeceğini, döveceğini biliyordum..."

güz her şeyi bilir (1998)
hulki aktunç
1949-2011

29.6.11

edebiyatta içtenlik ve fal

bir genelleme olarak amerikalılar, yazarlarının içten olmasına bayılır, hatta en çok aradıkları özellik budur diyebiliriz, "içten ol ciğerimi ye" bir okurdur amerikan okuru. bu da anlatım yeniliklerinden ya da özelliklerinden çok, hikayenin kendisine ve onu aktaran dilin sıcaklığına odaklanmayı getirir beraberinde. entellektüel yaklaşımlara prim vermezler, "harbilik" isterler.

yeşim erdem'in filedelfiya hikayeleri'ni okurken bunu düşündüm. kitabı kitapçıda kurcalarken, kasabalılara tarım ilacı satmaya çalışan bir adamın konuşmalarını okuyup düpedüz gülmüş ve sonra bunun başıma ne kadar az geldiğini fark edip satın almıştım. iyi yapmışım. öyküler birer mizah öyküsü değil, yanlış anlaşılmasın, ama belli bir ironi var hepsinde, sevimli bir ironi bu, yakıcı değil; ya anlatıcının dilinde, ya da karakterlerin repliklerinde. bir karakter grubu düşünün, sırayla başrole çıkıyorlar, diğerleri arkaplanı oluşturuyor, figüranlık yapıyor. mekan aynı kasaba ve bağlantılı olduğu yerler (gıyabında izmir ve istanbul örneğin), zamansa yaklaşık bir otuz yıllık dönem, kabaca seksenlerden günümüze. yeşim erdem'in yazar olarak erdemi, karakterlerini çok iyi hissediyor ve okuyucuya hissettiriyor oluşu ve bunu psikolojizm tuzağına pek düşmeden yapması. onlara ve hikayelerine öyle içtenlikle yaklaşıyor, onların da birbirleriyle ilişkilerinde aynı içtenliği sergilemesini öyle iyi sağlıyor ki, zaman zaman diyalogların kasılmasını ya da bazı öykülerin öykü olamayıp anı ya da karakter eskizi olarak kalmasını insan rahatça sineye çekiyor. (lakin kitabın adını "filedelfiya" koyup sonra kapakta philadelphia'dan bir ev resmi kullanmak nedir kuzum?)

orçun türkay'ın belkıs, cevat ve ne idüğü belirsizler adlı küçümen öykü kitabı çok farklı bir "eda" barındırıyor. içtenlikten yoksun olduğundan değil; karakterlerle anlatıcının, anlatıcıyla yazarın iç içe geçmesinden, yer değiştirmesinden gelen bir içtenlik burada da var. ama bu kitabın ilginç yanı, orçun'un kendi çizimlerinden/desenlerinden birer kahve falı gibi yararlanması, onları okumaya çalışarak çatması öykülerini, hatta bizzat bu çatma işlemini ortalık yerde yaparak, öykünün yaratılma sürecini ifşa etmesi, bunu öykünün parçası haline getirmesi. içtenlikse, bu da içtenlik işte. öyküler de bu çizimlerin doğasını paylaşıyor: yer yer ayrıntılı ve işlenmiş, yer yer bir iki kalem darbesiyle geçilmiş.

28.6.11

kürtler ne istiyor? hangi kürtler istiyor?

kafamı kurcalayan birtakım sorular var, başlıktaki sorulara bağlanıyorlar sonuçta, şöyle açabilirim: türkiye'nin toplam nüfusu yaklaşık 74 milyon, seçmen sayısıysa 50 milyon. türkiye'deki kürt nüfusu yaklaşık 13,5 milyon, kürt seçmen sayısı da 50/74 oranından hareketle yaklaşık 9 milyon. bdp'nin toplam oy sayısı 2,8 milyon. yani bağımsız oyların hepsi bdp'ye yazıldığında bile, bdp'nin de tüm oylarını kürt seçmenlerden aldığını kabul ettiğimizde bile, 6,2 milyon kürt seçmenin ne istediğini bilmiyoruz demektir. başka bir açıdan bakalım: toplam kürt oyları, toplam seçmen sayısının %18'ine tekabül ediyor, yani bdp türkiye genelinde %10 oy barajını normalde rahat rahat geçebilmeli, mhp'den fazla oy alabilmeli. ama alamıyor. bu biraz tuhaf değil mi?

buradan, başka sorular çıkıyor tabii: kürt haklarını, kürtlere rağmen savunmak bir sorun teşkil etmemeli (işçi hakları -bazı- işçilere rağmen, kadın hakları -bazı- kadınlara rağmen savunulmak zorunda kalmadı mı, bu da öyle birşey deriz, geçeriz), ama kürt hakları hareketini omuzlayan kürtler için, kürt çoğunluğu ikna edememiş olmak ne anlama geliyor, diye düşünmek gerekmez mi? bu çoğunluk da mı stockholm sendromundan mustarip? bdp'nin hangi taleplerini benimsemiyorlar mesela? neden benimsemiyorlar? bdp için, kitlenin taleplerini politikaya taşımak yerine, kendi taleplerini kitleye benimsetmek daha mı önemli? "bölge"de ve "bölge" dışında yaşayan kürtler için, kürt hakları için böylesi daha mı iyi?

24.6.11

yazar, pasta için yazar

"Dinle, söylememem gereken birşey söyleyeceğim, çünkü kimse inanmayacak, ama ün benim için zevkli birşey değil. Yazdıklarım sayesinde geçiniyor olmaktan memnunum, o yüzden de ünün popüler ve eleştirel yanlarına katlanmak zorundayım. Ama tanınmayan biriyken daha mutluydum. Çok daha mutlu. Artık Latin Amerika'ya ya da İspanya'ya gittiğimde on adımda bir birileri beni tanıyor, imza istemeler, sarılmalar... Çok da dokunaklı birşey, çünkü çoğu oldukça genç okurlar bunların. Yaptıklarımı beğenmeleri beni mutlu ediyor, ama özel hayat düzeyinde benim için korkunç derecede sıkıntı verici. Avrupa'da plaja gidemiyorum; beş dakika geçmeden bir fotoğrafçı geliveriyor. Saklayamadığım bir fiziksel görünümüm var; daha ufak olsaydım tıraş olup gözlük takardım, ama bu boyla, bu uzun kollarla filan beni taa uzaktan keşfediyorlar. Öte yandan çok güzel şeyler de oluyor: bir ay önce Barcelona'daydım, bir gece Gotik Mahallesi'nin oralarda dolaşıyordum, Amerikalı bir kız gördüm, çok hoştu, çok iyi gitar çalıyor ve söylüyordu. Yerde oturmuş, para kazanmak için şarkı söylüyordu. Biraz Joan Baez'i andıran, saf, berrak bir sesi vardı. Barcelona'lı bir grup genç de onu dinliyordu. Ben de dinlemek için durdum, ama gölgede kaldım. Bir aşamada bu gençlerden biri, yirmili yaşlarında, çok genç, çok yakışıklı biri yanıma geldi. Elinde pasta vardı. 'Julio, bir parça alsana,' dedi. Ben de bir parça alıp yedim, 'Gelip bana bunu verdiğin için sağol,' dedim.  'İyi de, senin bana verdiklerinin yanında bunun lafı olmaz ki,' dedi bana. 'Öyle deme, öyle deme,' dedim, birbirimize sarıldık, sonra gitti.  İşte böyle şeyler, yazar olarak yaptığım işin en güzel karşılığı. Bir oğlanın ya da kızın gelip seninle konuşması ve bir parça pasta vermesi, harika birşey. Uğraşıp didinip yazmaya değer."
- Julio Cortázar

23.6.11

sokaklara yazmak

[sıcak nal, sayı 8]

“Sokak sanatı” 1960’larda yaygınlık kazanan bir eylem türü olmuştu – o zamanlar adına “graffiti” deniyordu tabii, temel bir ideolojik duruşu vardı, kapitalizme ve sokak reklamlarına karşıydı, devasa reklam tabelalarının gözümüzün içine soktuğu mesajlara karşı, aynı silahı kullanarak yanıt vermek istiyordu. Nihilist bir açmaza kapılması uzun sürmedi: hangi çirkinin daha az kötü olduğu tartışılabilir oldu bir aşamadan sonra, hatta şehir mutenalaştırma endüstrisi, fakirliğin kavurduğu mahallelerde graffitinin ortaya çıkması olgusunun karşısına, gariffitinin ortaya çıktığı mahallelerin fakirleşmesini sürdü – nezih insanlar, dükkanlar, lokantalar vs, duvarları baştan başa graffitiyle berbat edilmiş sokaklardan kaçıyordu. 1980’lerde New York’un suçtan arındırılması projesinde graffitinin ortadan kaldırılması, özellikle metro duvarlarının ve vagonlarının temizlenmesi, başlıca gündem maddelerinden biriydi.

Bu dönemle birlikte, ama 1990’larda iyice hız kazanacak bir biçimde, graffiti gitti, yerine “sokak sanatı” geldi. Bugün Londra Tate Modern’da sergisi açılacak kadar kabul edilmiş, saygın bir sanat formu sokak sanatı; graffitiden sonra epey mesafe katedilmiş olunduğu da açık. Bu alanda çok dikkat çekici isimler, yapıtlar var; ama burada bunların bir dökümünü ya da eleştirisini yapmak değil benim ilgimi çeken – bir “yazı alanı” olarak sokakların kullanımına bakalım istiyorum.
2000’de, yani “yeni binyıl” teraneleri arşı sarmışken, ben New York’tayken, artık eni konu ünlenmiş sokak sanatçısı  de la Vega, sokak peygamberliğine soyunmuştu: kutsal kitabının “ayet”lerini Broadway’in kaldırımlarına, tebeşirle yazıyordu. Oldukça “new age” mesajlardı bunlar, “Düşünüze dönüşün,” “Yaşam denen sahnede sizin de sıranız gelecek,” “Kader sizi kısmetinize götürüyor” gibi, ama bana asıl ilginç gelen kısmı, o sıralarda artık internetin gayet yaygın olması ve dela Vega’nın buna rağmen yazısını sokaklara yazmayı yeğlemesiydi, hem de kaldırımlara, hem de tebeşirle – “söz uçar, yazı da uçar” dercesine.
Sokaklara yazma geleneğinin öncesi var elbette, sonrası da var – adrenalin, görünürlük, ama gizlilik bu geleneğin yazarlarının en çekici bulduğu yönler herhalde. Facebook’taki duvarlara ya da bloglara yazmaktansa, internetin kimlik gizlemeyi çok kolaylaştıran ve aslında kalıcılığı çok daha fazla olan ortamını, çok daha geniş bir kitleye ulaşma potansiyelini kullanmaktansa  sokağın, günlük yaşamın, o sokaktan geçenlerin sahiciliğini seçiyorlar. Kalıcılık onların peşinde olduğu birşey değil zaten – uçucu olması iyi geliyor onlara, yakalayan yakalasın.
Metin olarak bakıldığında, çoğunlukla bir-iki sözcük, en kabadayısından birkaç cümle oluyor bu yazılar – SMS’in, “flash fiction” ya da “sudden fiction” denen öykü türünün yaygınlaştığı bir dönemde bu da aykırı bir özellik sayılmaz artık. Bu kadarlık bir söz hakkıyla yapılacak çok şey var zaten: sanatta kadın-erkek eşitsizliğini, internet çağında yoksul toplumların yoksulluğuyla zengin toplumların zenginliğinin oluşturduğu tezatları, modern kentlerde suça terk edilmiş mahalleleri, tüketim çılgınlığının kapladığı toplumsal alanları, gelir dağılımındaki eşitsizliği eleştirebilirsiniz örneğin.
Bu yazılara yalnızca metin olarak bakmamak gerek öte yandan. Yazıldıkları ortamın seçimi, yazı biçimi, bu metinleri görsel bir unsur haline, yani düpedüz sokak sanatı haline de getiriyor. Minelli’nin Facebook’u, Fekner’in Broken Promises’i,  başka yerlerde çok başka anlamlara sahip olurdu; orada oldukları için, “yere özel” bir anlam kazanıyorlar. Vinchen’in çalışması, Londra metrosunun “mind the gap” (boşluğa dikkat edin”) işaretlerine doğrudan gönderme yapıyor, görsel dilini kullanarak ek bir katman kazanıyor.
Bizde sokaklar, uzun bir dönem dolaysız aşkın (“Seni seviyorum Çiğdem”), taraftarlığın (“Çarşı Ulan!”)ve siyasetin sayfaları olarak kullanıldı, ama oldukça sınırlı bir kullanımdı bu – “THKP-C”ler, “Dev-Sol”lar vardı, “CHP”ler fırça marifetiyle “AP”ye dönüştürülürdü bazen, çok çok “Tek yol devrim” mesajını okurduk. 2000’lerden sonra yeni bir sokak dilinin geliştiğine tanık olduk –“Nuri Alço”lar sardı İstanbul’u örneğin; “Kulübe hoşgeldiniz” ya da “Deniz misin, liman mı?” gibi metinlerin çoğaltıldığını da gördük.
Sokaklara yazmanın yeni biçimlerinin bulunmasıyla, yeni içeriklerin de ortaya çıkacağını, burada da graffitiden sokak sanatına evrilmeye benzer bir gelişme yaşanacağını düşünüyorum. Nitelikli sözü sokakta daha çok görebileceğimizi düşünüyorum; kimbilir, belki nitelikli edebiyatı da.
1. Guerilla Girls, Do Women Have to Be Naked to Get into the Met. Museum? (Kadınlar Met. Museum’a Girebilmek için Çıplak mı Olmak Zorunda?); New York, 1989


2. Filippo Minelli, Facebook; Bamako-Mali, 2008
3. John Fekner, Broken Promises (Yıkık Hayaller); Güney Bronx-New York, 1980
4. Jenny Hozer, Inflammatory Essays (Kışkırtıcı Denemeler); New York, 1983
Don’t talk down to me. Don’t be polite to me. Don’t try to make me feel nice. Don’t relax. I’ll cut the smile off your face. You think I don’t know what’s going on. You think I’m afraid to react. The joke’s on you. I’m biding my time, looking for the spot. You think no one can reach you, no one can have what you have. I’ve been planning while you’re playing. I’ve been saving while you’re spending. The game is almost over so it’s time you acknowledge me. Do you want to fall not ever knowing who took you?” (Bana ukalalık taslama. Bana nazik davranma. Kendimi iyi hissettirmeye çalışma. Suratından gülümsemeni kazıyacağım senin. Neler olup bittiğini bilmiyorum sanıyorsun. Tepki vermeye korktuğumu sanıyorsun. Sen daha öyle san. Zamanını kolluyorum, yerini kolluyorum. Kimse sana ulaşamaz, senin sahip olduklarına sahip olamaz sanıyorsun. sen oynarken ben plan yapıyordum. Sen harcarken ben biriktiriyordum. Oyun neredeyse bitti, o yüzden artık benim farkıma varsan iyi olur. Yoksa düştüğünde, canını kimin aldığını asla bilmemek mi istiyorsun?)
5. Freedom, Page 1/ Bookends (Sayfa 1 / Kitap Destekleri); Freedom Tunnel, New York, 1982.

‘Twas the night before doomsday
When all through the earth
Everything was a ‘stirrin’
Full of horror & mirth –
The avenues streaming
Young women ran screaming
“Beware, oh beware
What befalls all today:
The Abortion of freedom
Has bought [sic] on doomsday!”
page 1

(Kıyamet gününden önceki geceydi/ Dünyanın her yerinde/ herşey hareket halindeydi/ Dehşet ve neşe içinde /Caddeler dolu/ Genç kadınlar koaşarken bağırışıyordu:/ “Sakının, sakının/ Bugün herkesin başına geleceklerden:/ Özgürlüğün sonu gelince/ Kıyamet de geldi!”)

6. John Fekner, My Ad Is No Ad (Benim Reklamım Reklam Değil); Sunnyside-New York, 1980
7. Jenny Holzer, Survival (Hayatta Kalma); New York, 1983
Put food out in the same place everyday and talk to the people who come to eat and organize them (Her gün aynı yere yiyecek koyun, yemeye gelen insanlarla konuşun ve onları örgütleyin)
8. Shepard Fairey, Architecture Doesn’t Love You Anymore (Mimari Seni Sevmiyor Artık); Philadelphia, 1996
9. Vinchen, Mind the Income Gap (Gelir Uçurumuna Dikkat Edin); Columbus-Ohio; 2005




10. Free, The aesthetic function of public art is to codify social distinctions as natural ones (Kamusal sanatın estetik işlevi, toplumsal farklılıkları doğal farklılıklar olarak kodlamaktır); Venedik, 2005
 

14.6.11

boş zamanlar, goygular ve başka şakalar

"boş zaman" lafına takmıştım bir ara, belki de lisedeydim, neye göre boş zaman, aslolan dolu zamana göre tabii, aslolan dolu zaman da okulda, işte vs geçirilen, "kurum"a adanmış zaman, asıl boş zaman o değil mi, asıl dolu zaman insanın kendine adayacağı zaman değil midir, nasıl bir küçümseme ve hor görmedir bu vs vs - ergence söylenmeler işte.

hakan bıçakçı'dan devamla boş zaman'ı okudum geçenlerde, 2004'te oğlak'tan çıkmış ilk, şimdi iletişim yeniden basmış. karanlık oda'yla akraba bir kitap tabii, ama bunda alttan alta bir oğuz atay damarı da var sanki, ironisiz bir oğuz atay (bir yazarı bir başka yazara, bir kitabı bir başkasına benzetmek de ne fena bir yayıncı huyudur). kitap beklediğim sürprize bağlanarak bitti, bu da hakan bıçakçı kurgusuyla ilgili temel gözlemimi doğruluyor - "strange factor" (tuhaflık faktörü) üzerine kurduğu hikayeler sanki biraz daha tuhaf olabilirdi, sanki kendini zorlamak istememiş gibi hissettiriyor bana. onun dışında temiz bir kitap, temiz bir yazar.

bu tuhaflık faktörü önemli bir unsur haline geldi artık edebiyatımızda. yazarların önce yayınevi, sonra da okur tavlamada bu faktörü giderek daha fazla kullandığı görülüyor - "olay ne?" "mesele ne?" sorularına verilecek bir-iki cümlelik yanıtın çarpıcılığı, kitabın temelini oluşturan "tuhaf"lık gibi şeylerden söz ediyorum. filmlerden örnek vermek gerekirse being john malkovich, eternal sunshine, fight club gibi yüksek tuhaflık faktörlü filmler sayılabilir. kendi içinde kötü birşey değil tabii, hep aynı sızlanmalardansa bunu yeğlerim, ama yanıltıcı da olabiliyor bazen, melida tüzünoğlu'nun kitabında olduğu gibi örneğin.

ambulansla dünya turu, vaat edici bir kitap: adıyla ve tabii gündüz vassaf'tan alınma "blurb"le (goygu diye çeviresim var, goygoy ve övgü melezlemesi) - "dünyaya yeni bir yazar geldi, beraberinde yeni bir dil getirdi." ikisi de tam doğru değil, kitabı okuyunca anlıyorsunuz - kitapta ambulansla dünya turu ("ne tuhaf!") atılmıyor, sicilya gezisi var asıl olarak, bir de düsseldorf (nedense hep "düseldorf" olarak geçiyor) havaalanı, uçak yolculuğu ve sonda da hollanda var. kitap adını içindeki bölümlerden birinden alıyor. ikinci kısım, yani vassaf'ın goygusu da biraz fazla abartılı - tüzünoğlu kıvrak bir dille yazıyor, doğru; süreyyya evren'in türk okurunu maruz bıraktığı ama elbette evveliyatı olan tipografik oyunlarla ve belli bir "performatif" endişeyle yazıyor, bu da yepyeni olmasa bile, eh, çok da alışıldık birşey değil dil açısından, ona da doğru diyelim; yine de gökten zembille inmelik bir durum olmasa gerek. nedir, gevşek dokulu, neşeli bir kitap bu, bol espasların arasından akıp gidiyor; sevgiliyle sicilya gezisinin notlarının "güya çeviri" yapılmak suretiyle karşılaştırıldığı bölüm de sanırım kitabın en iyi bölümü. kitabın sonu tuhaf bir sönmeyle geliyor ne yazık ki, yani bitmiyor da sönüyor kitap. melida tüzünoğlu'nun öykülerini kitap-lık ve sıcak nal'da beğenerek okumuş olduğum için, bu ilk kitabın devamının çok daha iyi geleceğine inanıyorum. kitabın yayıncısı april'i de cesaretinden ötürü kutlamak istiyorum - türkiye'de büyük ve ortaboy yayınevlerinin, edebi yazarları yeraltına itmeye çalıştığı bir dönemde, bu kitabın önünü açmak azımsanacak birşey değil, üstelik de april bugüne dek kendine böyle bir misyon belirlememişken.


murat uyurkulak'ın bazuka'sı, tol ve har'ın sarsıcılığından sonra beklenmedik bir eğlence kaynağı oldu benim için, isminin vaat ettiği şiddeti bulamamak beni hiç üzmedi. mizah öyküsü denen şeyden ne zamandır haber alamadığımı düşündüm okurken; eski bir tat...

kitaptaki öykülerin ilginç yanlarından birisi, çoğunun iki yazar tarafından yazılmış olması. pratikte bu nasıl işledi diye düşündüm bazılarında, bazılarındaysa eklem yerleri çok belliydi. "derviş" mesela ikililik kıvamını pek tutturamamış gibi geldi bana. yine de bazuka, yeni kuşak yazarları arasında, yere iner inmez en hızlı koşmaya başlamış yazar olan uyurkulak'ın "büyük" olmayan ama keyifle okunan bir ürünü.

üç kitaba aynı anda başladım, üçünü de henüz bitiremedim - hakan günday'dan az, murat menteş'ten korkma ben varım, nihan kaya'dan disparöni. bu aşamada söyleyebileceğim tek şey şu: her ülkenin üniversite öğrencileri, bazı yazarlara aşık olur, mesela amerika'dakiler şu sıralar david foster wallace'a aşık; bizdekiler de menteş'e aşıktır herhalde, değillerse de aymazlıklarındandır.

gavurdan bir kitapla bitirelim bu okudukça programını: don delillo, point omega'da farklı bir roman yapısıyla ortaya çıkıyor; belki biraz the body artist'i andırıyor, ama white noise gibi kitaplarıyla ilgisi yok. romanın çölde üç kişi arasında geçen ana kurgusunu, bir müzede son derece yavaşlatılmış ve 24 saate yayılmış bir psycho izleme deneyimini aktaran iki bölümle parantez içine almış delillo (gerçekten var olan bir çağdaş sanat işi bu), zaman o kadar yavaşlıyor ki ardışıklığın bir anlamı kalmıyor, hareketlerin bir teleolojisi yokmuş gibi oluyor; çölde de aynı durum yaşanıyor aslında, hiçliğin ortasında, hiçbir şey yapmadan hiçliğe karışan, karışmayı bekleyen karakterler, don delillo için amerikan uygarlığının sonunun nasıl geleceğini özetliyor gibi. "point omega" da böyle bir nokta zaten. bir "geç dönem" romanı...

30.5.11

şapkaya muhalefet (türkçe okunduğu gibi yazılmasın)

ama şapka devrimine davet. şöyle ki:

türkçe yazımda "şapka" kullanmakta direnenler olduğunu ilenerek görüyorum. buradaki "ilke"yi, daha doğrusu önermeyi ortaya koyalım önce: "türkçe okunduğu gibi yazılan bir dildir." dolayısıyla türkçe yazım, okunuşla ilgili tüm bilgiyi eksiksiz içermek durumundadır. pratikte bu, yumuşatılarak ve uzatılarak okunan sesli harfler için bir işaret gerekliliği doğurmuş, bu işaret de meşhur "şapka" olmuştur*. (ayrıca burada teknik olarak bir hata da vardır: türkçede yumuşatılan sesli harf yoktur, "lakin" ve kağıt" gibi sözcüklerde "yumuşatılanlar", k ve l harfleridir, çünkü türkçede iki k ve iki l vardır. inanmayanlar "akik" ve "akık"taki k'leri karşılaştırabilir, "olağanüstü hal"deki ikinci l'ye bakabilir.) ilke olarak bunu kabul ettiğimizi varsayalım. bu durumda aşağıdaki yazım biçimleri doğru ve geçerli olmak zorundadır:

lâtin
lâdin
izolâsyon
korelâsyon
ukalâ
lâle
lâme
lâf
klâsik
lâstik
plâstik
silâh
lâga lûga
lâmba
işgâl etmek
tâdilât
adâlet
ifâde
tâtil
zamânında
karârımız
hâtırâlar
defâ
fâiz
zâten
gâzi
bâzı
imzâ
iddiâ
hayâlet
hâyır
âdî
vâli
sâde
yâni
istifâ
hazîran
nîsan
kânun (ama yumuşak değil, uzun!)
mutlakâ (keza)
kazâ
mûsevî
türkiye'nin rûhu
îtirâz
hükûmet

vs vs.

bugün bunların hiçbirini şapkalı yazmıyoruz, demek ki şapka devrimi ufak ufak kanımıza girmeye başlamış, ama yazmamız gerekirdi. tutarlı olmaya kalkıştığımızda, yazımız bir kastamonu mitingi kadar şapkalı hale gelecektir efendiler! burada bazı uyanıklar, batı dillerinden gelen sözcüklerin şapkadan muaf tutulması gerektiğini öne sürerek, durumu hiç değilse biraz kurtarmaya çalışır, bazıları da uzatmalara değil, yalnızca yumuşatmalara şapka konmasının, hatta yalnızca yumuşak a'lara konmasının yeterli olacağını ileri sürer. ikisi de geçersiz çabalardır, çünkü ikisinin de temel "ilke"yle, yani okunduğu gibi yazılma ilkesiyle hiçbir ilgisi yoktur (ve harfler arasında böyle bir kayırmacılığın nedenini açıklamak imkansızdır).

şapkaların tahakkümünden kurtulmak isteyenler için burada iki çözüm seçeneği vardır: ya türkçeyi gerçekten şapkasız yazıldığı gibi okutmak, yani bütün yumuşaklıkları ve uzatmaları lağvetmek (sert ve staccato bir dil denemesi...), ya da türkçenin okunduğu gibi yazılan bir dil olduğu iddiasından vazgeçip, sözlüklere efendi gibi fonetik okunuşları koymak. doğru yazmak çok kolaylaşacaktır böylece; doğru konuşmak isteyen de açıp sözlüğe bakacaktır. bir sözcüğün nasıl yazılacağı konusunda (kimi zaman aynı kuruma ait) sözlük ve kılavuzlar da yıllar içinde birbirleriyle ve kendileriyle defalarca çelişmeyecektir. tutarlılığı ve sadeliği artırılmış bir dil, okunduğu gibi yazılırlığı artırılırken sadeliği azaltılmış bir dilden iyidir.

bu devrime şapka çıkarılmaz mı?


*ama burada durmak yalnızca bir tercih meselesidir. madem okunduğu gibi yazılacak bir dil istiyorsunuz, vurguları da yazımda belirteceksiniz: "Bodrum'daki evin bodrumunda" nasıl okunur, millet nereden bilecek, eğer zaten bilmiyorsa?

29.5.11

yanlış durak?

notos'un oğuz atay dosyalı son sayısı çıktı, "ben buradayım sevgili okuyucum, sen neredesin acaba?" repliğinin 2000. kullanımıyla. durağa erken gelen yolcunun, gelmek bilmeyen otobüsü bekleyişi... fakat hakikaten atay için yeni bir replik bulmak lazım artık. oğuz atay okuyucusunu hala bekleyen bir yazar mı? sanmıyorum. 1990'dan bu yana genç yazarların arasında atay'ı severek, hatta bayılarak okumamış kimse tanımıyorum (vardır herhalde, azdır ama). yazmayan genç okurlar (ki istatistiksel olarak gözardı edilebilecek küçüklükte bir grup bu) arasında da atay'ın sevildiğini gözlemliyorum - atay'ı, onun istediği gibi mi okuyorlardır bilemem, ama kalıcı yazar, farklı dönemlerde farklı okunabilen yazar değil mi?

21.5.11

[cami] / {cami}





İsmail Pelit, 2009’dan bu yana yayımladığı altı kitabıyla ve ismailpelit.blogspot.com’daki yazılarıyla Türk yazınına sessiz bir bomba gibi düştü. Oysa bunlar, yeni yayımlanan ama hepsinden önce yazılan [cami] / {cami} için bir hazırlık niteliğindeydi.

[cami] / {cami}’nin bugüne kadarki hiçbir romana benzemediği, ilk bakışta anlaşılıyor: karşılıklı iki kişinin eşzamanlı olarak okuması için tasarlanmış bir kitap bu. Karşılıklı iki hikaye, bu şekilde okunduğunda bir örgü oluşturuyor ve bir roman haline geliyor.

[cami] / {cami}’nin bugüne kadarki hiçbir romana benzemediği, kitabı okuduğunuzda da anlaşılıyor: bir yanda ölülerin örülerek gömüldüğü bir kasaba, bir kadının cesedi ve bu örme işlemini yapan ustayla kalfası; bir yandaysa tanımsız bir hastalık yüzünden evinden ve karanlıktan çıkamayan bir kadın, içine acısıyla hapsolduğu gövdesi ve merhum kocasının yaptığı evi.

Bu iki hikayenin birbirine değme noktaları, okuyucu için geniş bir yazınsal hazzın alanını açıyor. Pelit, 2010’lu yılların en önemli metinlerinden biri olacak romanıyla gerçek yazınseveri selamlıyor.

İsmail Pelit,1982’de Ankara’da doğdu. Eylül 93’te,Çorum’da, apartmanın kazan dairesinde, mukavva kutunun içinde rastladığı kitaplardan sonra çocukluğuna dönemeyeceğini anlayan Pelit; o tarihte, hızla, tüm dikkatini edebiyata yöneltti. 99’dan bu yana düzenli olarak yazmayı sürdürüyor. “Anlam”ın nesneyle, insanla ilişkisinin açığa çıktığı durumları, olayları, ilişkileri kollayan bir bilinçle hikayeler, şiirler, romanlar kuruyor.

16.5.11

türk pasaportu (türkiye'de geçmez)

yeni bir belgeselin gururunu yaşıyoruz: türk pasaportu, avrupa'daki türk diplomatların çabalarıyla nazi kamplarına gitmekten kurtulan yahudilerin hikayelerini anlatıyor. bu kişisel kahramanlıklar insanı duygulandırıyor elbette; bu kişilerin temsil ettiği devletin korkaklığı ve acımasızlığı da bir o kadar utandırıyor. türkiye tarihine "struma vapuru hadisesi" olarak geçen olaydan söz ediyorum.
romanya'da yaşayan yahudilerden 769'u, ondokuzuncu yüzyılın ortalarında yapılmış olan, ikinci dünya savaşı dönemindeyse artık nehirde sığır taşımacılığında kullanılan derme çatma bir gemi olan struma'ya doluşup karadeniz'e açılmış, filistin'e gitmeye çalışıyordu.

15 aralık 1941'de istanbul'a geldiler. türkiye cumhuriyeti devleti ne yapacağını şaşırdı; almanya'nın gazabını üzerine çekmek istemiyordu; topu londra'ya atmaya çalıştı (filistin o sırada ingiltere mandası altındaydı), ama ingiltere de yahudiler konusunda daha iyi bir sicile sahip değildi. ingiltere'nin orta doğu'dan sorumlu bakanı lord moyne, struma'ya yardım edilmemesi için bizzat uğraştı, türk hükümetine de vapuru karadeniz'e geri göndermesi için baskı yaptı. iki ayı aşkın bir süre boyunca sarayburnu önünde bekletilen vapur, sonunda romanya'ya geri dönmek üzere yeniden karadeniz'e açılmaya zorlandı. türk yetkililer vapura çıkıp zincirini kesti; vapurun motoru ve telsizi çalışmıyordu, yakıtı yoktu, o nedenle römorkörle türk karasularının dışına çıkarıldı. 24 şubat 1942 sabahı struma, bir sovyet denizaltısı tarafından, istanbul'un yaklaşık altı mil açığında torpillendi; batan gemiden yalnızca bir kişi kurtulabildi, david stoliar. balıkçıların istanbul'a getirdiği stoliar, altı hafta boyunca hapiste tutulduktan sonra, ingiltere'nin de yumuşamasıyla filistin'e gidebildi.

dönemin cumhurbaşkanı ismet inönü, başbakansa refik saydam'dı. saydam şu açıklamayı yaptı: "biz bu hususta elimizden gelen her şeyi yaptık. türkiye, başkaları tarafından arzu edilmeyen insanlar için vatan hizmeti göremez. bizim tuttuğumuz yol budur. kendilerini bu sebepten istanbul'da alıkoyamadık."

argh eek zong ech

"son timsahın kuşsal zembereği" diye bir öykü yazmıştım vaktiyle; bir süredir sokak sanatı ve sokak edebiyatı meselesine kafa yoruyordum, geçen gece birden bu meseleyle daha 1980'lerin sonundayken ilgilenmeye başladığımı hatırladım. öykünün finali şöyleydi:

Kimse konuşmuyordu. Gözler hâlâ Oia'daydı. Ağır hareketlerle kağıdı katlayıp zarfa koydu Oia, uzun sakalını sıvazladı ve ayağa laktı.
"İnsanlar bizi bekliyor. Yarın sabah mesajımızı öğrendiklerinde bu baskı ve soykırım döneminin son günleri başlamış olacak. Karınca-insan olmak, insanlığın kaderi olmaktan çıkacak. Ve unutmayın: yarın bizim de son sabahımız olabilir. Ancak mesaj öğrenildikten, yayıldıktan sonra bunun önemi yok; biz olmasak da, savaşın kıvılcımı düşmüş olacak ve eninde sonunda yangına dönüşecek. Başlayabiliriz."
On dört karaltı, onuncu katta, belirlenmiş odalara girdi ve her biri, duvar büyüklüğünde cama, kendilerine düşen harfi yazdı. Ardından on dört karaltı, Hükümet binasından çıktı ve camdaki yazıya ilk kez bakıp, gözyaşlarıyla onayladı. Herkes gittikten sonra timsahların sonuncusu Oia, küçük bir kapsülü ağzına attı.
Ertesi sabah başkentte, güneşin yumuşak ışığını, camlara dev harflerle yazılmış şu mesaj karşılıyordu:

ARGH EEK ZONG ECH